 |
Υλικό έρευνας / εκπαίδευση
ΓΙΑ ΛΙΓΗ ΖΕΣΤΑΣΙΑ
Ένταξη των προσφύγων στην Ευρώπη
Οπτικοακουστικό υλικό για νέους στην τυπική και την άτυπη εκπαίδευση
Διατείθετε δωρεάν από το γραφείο μας
Η υποδοχή και η εγκατάσταση των προσφύγων στην Ευρώπη εξελίσσεται ταχύτατα σε ένα από τα πιο σημαντικά πολιτικά και ηθικά ζητήματα που αντιμετωπίζει η κοινωνία. Είναι ένα θέμα για το οποίο πρέπει να είναι ενήμεροι οι ενήλικοι του 21ου αιώνα.
Το "Για λίγη ζεστασιά" έχει ως στόχο να ευαισθητοποιήσει σχετικά με την εγκατάσταση των προσφύγων στην Ευρώπη και να διερευνήσει έννοιες όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ευθύνη και η δικαιοσύνη. Οι δραστηριότητες έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τους μαθητές/και τις μαθήτριες να συζητήσουν τα θέματα που θίγονται στο βίντεο και να αναπτύξουν κατανόηση για όσους αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Τέλος, το "Για λίγη ζεστασιά" έχει ως στόχο να βοηθήσει τους μαθητές/και τις μαθήτριες να καλοδεχτούν τους πρόσφυγες στην κοινότητά τους και προτείνει τρόπους με τους οποίους οι νέοι μπορούν να εργαστούν για την ένταξη των προσφύγων στον τόπο τούς.
Καθορισμός του Καθεστώτος του Πρόσφυγα
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
Eισαγωγή
Στο παρόν κεφάλαιο περιγράφονται οι διαδικασίες που πρέπει να εφαρμοσθούν για να διαπιστωθεί αν στο πρόσωπο του αιτούμενου άσυλο πληρούνται οι προϋποθέσεις του καθεστώτος του πρόσφυγα καθώς και οι μηχανισμοί απόφασης που αφορούν στον χαρακτηρισμό του αιτούμενου άσυλο ως προσώπου υπαγόμενου στην προστασία της Υπατης Αρμοστείας. Στο Εγχειρίδιο για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων αναλύονται διεξοδικότερα τα ζητήματα αυτά.
(Βλ. Εγχειρίδιο για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων,Υπατη Αρμοστεία Η.Ε. για τους Πρόσφυγες, Αθήνα 1993, σελ. 54-62). Η σημασία αυτών των διαδικασιών και η αποτελεσματική εφαρμογή τους δεν πρέπει να υποτιμάται.
Μια λανθασμένη απόφαση μπορεί να αποβεί μοιραία για την ζωή ή την προσωπική ελευθερία του ατόμου
Ποιός αποφασίζει για το καθεστώς του πρόσφυγα
Στα Κράτη που είναι Συμβαλλόμενα Μέρη στην Σύμβαση του 1951 και/ή στο Πρωτόκολλο του 1967 για το Καθεστώς των Προσφύγων τα ζητήματα που αφορούν στον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα υπάγονται στην δικαιοδοσία των κυβερνητικών αρχών, κατ' εφαρμογή των διαδικασιών που έχουν υιοθετηθεί ειδικά γι' αυτό το σκοπό. Οπου έχουν υιοθετηθεί οι διαδικασίες αυτές οι αιτούμενοι άσυλο πρέπει να παραπέπονται στις αρμόδιες κυβερνητικές αρχές. Σε μερικές περιπτώσεις η Υπατη Αρμοστεία συμμετέχει στις προαναφερόμενες διαδικασίες. Τα πρόσωπα στα οποία οι κυβερνητικές αρχές αναγνωρίζουν το καθεστώς του πρόσφυγα σύμφωνα με τα ως άνω διεθνή κείμενα θεωρούνται και από την Υπατη Αρμοστεία πρόσφυγες εντολής. Ομως, όταν οι εθνικές αρχές δεν αναγνωρίζουν το καθεστώς του πρόσφυγα στον αιτούμενο άσυλο, μπορεί να αναγνωρίζεται το καθεστώς του πρόσφυγα εντολής στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο εφόσον αποφασίζεται σχετικά από την Υπατη Αρμοστεία.
Στα Κράτη που δεν είναι Συμβαλλόμενα στην Σύμβαση ή στο Πρωτόκολλο Μέρη ή που δεν έχουν υιοθετήσει διαδικασίες για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα η Υπατη Αρμοστεία αποφασίζει ποιός είναι πρόσφυγας σύμφωνα με το Καταστατικό της.
Γενικές Αρχές
Ενώ σύμφωνα με γενική αρχή του δικαίου το βάρος της απόδειξης φέρει το πρόσωπο που προβάλλει τον σχετικό ισχυρισμό η θέση του πρόσφυγα είναι ιδιαίτερη. Στις περισσότερες περιπτώσεις, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων αναχώρησης από την πατρίδα και της φύσης των ισχυρισμών, είναι αδύνατο για τον αιτούμενο άσυλο να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς του με έγγραφα ή άλλες αποδείξεις. Ο αιτούμενος δεσμεύεται ηθικά να πεί την αλήθεια και να παρέχει όσο είναι δυνατόν περισσότερες πληροφορίες. Αποτελεί καθήκον του υπεύθυνου της συνέντευξης να διαπιστώσει και να αξιολογήσει τα σχετικά πραγματικά περιστατικά. Συχνά ακόμα και μετά από ανεξάρτητη έρευνα του υπεύθυνου της συνέντευξης μπορεί να διαπιστώνεται ότι είναι αδύνατη η "τεκμηρίωση" των ισχυρισμών του αιτούμενου άσυλο. Εάν από την εξιστόρηση των πραγματικών περιστατικών προκύπτει ότι είναι αξιόπιστος πρέπει να εφαρμόζεται στην περίπτωσή του το ευεργέτημα της αμφιβολίας.
Για διάφορους λόγους είναι δυνατόν κατά την αφήγηση της προσωπικής του ιστορίας να διαπιστώνεται λανθασμένη παρουσίαση ή παράλειψη εξιστόρησης των σχετικών πραγματικών περιστατικών. Οι μη αληθείς ισχυρισμοί δεν αποτελούν ικανοποιητικό λόγο άρνησης αναγνώρισης του καθεστώτος του πρόσφυγα. Μπορεί να εξηγούνται στα πλαίσια περαιτέρω εξέτασης ή να επαναξιολογούνται όταν καθίστανται γνωστές όλες οι περιστάσεις της υπόθεσης.
top
Καθορισμός του Καθεστώτος του Πρόσφυγα από τις Εθνικές Αρχές
Οι διαδικασίες για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα είναι ουσιαστικές για την διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής της Σύμβασης του 1951 και του Πρωτοκόλλου του 1967. Κανένα όμως από τα αυτά τα κείμενα δεν ορίζει τις διαδικασίες που πρέπει να υιοθετήσουν τα Κράτη. Επιπλέον αφού τα διοικητικά και νομικά συστήματα των Κρατών διαφέρουν μεταξύ τους δεν είναι δυνατόν να προταθεί ομοιόμορφη διαδικασία για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα.
Από την εμπειρία της Υπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες προκύπτει ότι όλες οι διαδικασίες για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα πρέπει να πληρούν κάποιες ελάχιστες εγγυήσεις που αναφέρονται στην συνέχεια. Οι περισσότερες από αυτές τις εγγυήσεις αποτυπώνονται στα Πορίσματα της Εκτελεστικής Επιτροπής και στη Σύσταση Νο. R (81) 16 της Επιτροπής των Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Εναρμόνιση των Εθνικών Διαδικασιών σχετικά με το Ασυλο (Βλ. Παράρτημα 6 του παρόντος Εγχειριδίου).
Ελάχιστες διαδικαστικές εγγυήσεις για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα
Το σημαντικότερο έργο της Υπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες είναι να προάγει την υιοθέτηση δίκαιων και αποτελεσματικών διαδικασιών για τον καθορισμό του καθεστώτος των προσφύγων. Τα μέσα επίτευξης του στόχου αυτού περιλαμβάνονται στον κατάλογο που παρατίθεται. Ο κατάλογος αυτός πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την υιοθέτηση των διαδικασιών καθορισμού του καθεστώτος των προσφύγων ή κατά την τροποποίησή τους σε εθνικό επίπεδο:
- Ολα τα αιτήματα για την αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα πρέπει να εξετάζονται στο πλαίσιο των ειδικά υιοθετημένων διαδικασιών. Οι υπεύθυνοι της συνέντευξης οφείλουν να γνωρίζουν το αντικείμενο του έργου τους και να κατανοούν τις περιστάσεις της υπόθεσης του αιτούμενου άσυλο.
- Πρέπει να υποδεικνύεται ρητά η Αρχή (εφόσον είναι δυνατόν μία και μοναδική κεντρική Αρχή) που είναι αρμόδια για την αρχική αξιολόγηση των αιτήσεων ασύλου.
- Επιβάλλεται να παρέχονται στον αιτούμενο άσυλο όλες οι διευκολύνσεις ώστε να παρουσιάζει αυτοπροσώπως την υπόθεσή του στην αρχή που είναι αρμόδια να αποφασίσει είτε σε πρώτο βαθμό είτε επί της προσφυγής που ασκήθηκε κατά της απορριπτικής πρωτόβαθμης απόφασης. Η προσωπική συνέντευξη είναι εξαιρετικά σημαντική λαμβανομένης υπόψη της δυσκολίας διαπίστωσης της αξιοπιστίας μόνον βάσει των σημειώσεων ή της έκθεσης της συνέντευξης. Παρέχει επίσης στον υπεύθυνο της συνέντευξης την δυνατότητα να διαπιστώσει τον τρόπο συμπεριφοράς και αντίδρασης του αιτούμενου άσυλο και να υποβάλει συμπληρωματικές και επεξηγηματικές ερωτήσεις.
- Οι πληροφορίες που παρέχονται στις Αρχές από τον αιτούμενο άσυλο στα πλαίσια της διαδικασίας εξέτασης της αίτησης ασύλου είναι εμπιστευτικού χαρακτήρα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από αυτές μόνον για τους λόγους για τους οποίους ζητήθηκαν, δηλαδή προκειμένου να καθορισθεί αν ο ισχυρισμός του αιτούμενου άσυλο πληροί τις προϋποθέσεις για την αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα και/ή για την χορήγηση ασύλου. Οι αιτούμενοι άσυλο δικαιούνται πρόσβασης σε αυτές τις πληροφορίες, που δεν γνωστοποιούνται σε οποιονδήποτε τρίτο χωρίς την ρητή συναίνεση του ενδιαφερόμενου προσώπου. Η συναίνεση αυτή πρέπει να δίδεται με ελεύθερη βούληση και να μην αποσπάται υπό καθεστώς πίεσης.
- Οι αιτούμενοι άσυλο δικαιούνται ενημέρωσης για την διαδικασία υποβολής αιτήματος ασύλου από τους αξιωματούχους της μεταναστευτικής ή μεθοριακής υπηρεσίας με τους οποίους έρχονται σε επαφή. Οι εν λόγω αξιωματούχοι πρέπει να έχουν σαφείς οδηγίες για την αντιμετώπιση των περιπτώσεων που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής των σχετικών διεθνών κειμένων. Υποχρεούνται να επιτρέπουν στους αιτούμενους άσυλο να παραμένουν στην χώρα και να προσφεύγουν για την υπόθεσή τους σε ανώτερη Αρχή.
- Κατά την υποβολή του αιτήματος ασύλου στις Αρχές πρέπει να διασφαλίζεται ότι παρέχονται στον αιτούμενο άσυλο όλες οι αναγκαίες διευκολύνσεις συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών αρμόδιου διερμηνέα. Για τον ρόλο του διερμηνέα βλ. : Διερμηνεία με τους Πρόσφυγες, Υπατη Αρμοστεία Η.Ε. για τους Πρόσφυγες, Αθήνα 1996.
- Πρέπει να επιτρέπεται η παραμονή του αιτούμενου άσυλο στην χώρα μέχρι της έκδοσης απόφασης επί του αρχικού αιτήματος ασύλου, εκτός αν η αρμόδια να αποφασίσει Αρχή κρίνει ότι το αίτημα είναι προφανώς καταχρηστικό. Θα πρέπει να επιτρέπεται στον αιτούμενο άσυλο να παραμείνει στην χώρα όσο εκκρεμεί η εξέταση της υπόθεσής του από ανώτερη διοικητική Αρχή ή από τα Δικαστήρια.
- Στον αιτούμενο άσυλο κοινοποιείται κάθε απόφαση που αφορά στο αίτημα ασύλου. Αν στο πρόσωπό του αναγνωρισθεί το καθεστώς του πρόσφυγα εκδίδονται τα αναγκαία έγγραφα που πιστοποιούν την προσφυγική ιδιότητά του.
- Πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα άσκησης προσφυγής ή η αναθεώρηση κάθε απορριπτικής απόφασης που αφορά στο καθεστώς του πρόσφυγα. Οι λόγοι απόρριψης του αιτήματος ασύλου γνωστοποιούνται στον αιτούμενο άσυλο, που πρέπει επίσης να ενημερώνεται για την δυνατότητα προσφυγής ή αναθεώρησης και να του παρέχεται εύλογος χρόνος για την άσκησή τους. Η εφαρμοζόμενη διαδικασία ποικίλλει ανάλογα με το νομικό σύστημα. Οταν η αναθεώρηση εξετάζεται από την ίδια Αρχή η υπόθεση θα πρέπει να εξετάζεται από διαφορετικά πρόσωπα
- Είναι απαραίτητη η συμμετοχή της Υπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην διαδικασία, με όποιον τρόπο κρίνεται ο καταλληλότερος.
- Η διαδικασία που εφαρμόζεται για την εξέταση των προφανώς αβάσιμων ή καταχρηστικών αιτημάτων ασύλου πρέπει να πληροί τα ακόλουθα κριτήρια:
- η Αρχή που αποφασίζει αν το αίτημα είναι προφανώς αβάσιμο ή καταχρηστικό πρέπει να είναι η ίδια με αυτήν που αποφασίζει για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα,
- όπως και στις περιπτώσεις εξέτασης αιτημάτων για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα ή την χορήγηση ασύλου ο αιτούμενος άσυλο πρέπει να δικαιούται πλήρους προσωπικής συνέντευξης από ειδικευμένο αξιωματούχο που υπάγεται σε αυτήν την Αρχή,
- στον αιτούμενο άσυλο παρέχεται η δυνατότητα αναθεώρησης της απορριπτικής απόφασης πριν απαγορευθεί σε αυτόν η είσοδος στην χώρα ασύλου ή πριν απομακρυνθεί με βία από την έδαφος της εν λόγω χώρας.
top
Ειδικά μέτρα
Ειδικά μέτρα εφαρμόζονται στις περιπτώσεις εξέτασης αιτημάτων ασύλου των γυναικών προσφύγων και των μη συνοδευόμενων ανηλίκων.
Γυναίκες Πρόσφυγες
Το προσωπικό πρέπει να έχει την απαιτούμενη κατάρτιση για την εξέταση των αιτημάτων ασύλου που υποβάλλονται από γυναίκες. Η δίωξη των γυναικών συχνά έχει την μορφη του βιασμού ή άλλων τύπων σεξουαλικής παραβίασης, θέματα για τα οποία οι γυναίκες διστάζουν να μιλήσουν. Εφόσον η μορφή της δίωξης που υπέστη η ενδιαφερόμενη αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την απόφαση που θα ληφθεί βάσει των περί ασύλου ισχυρισμών κρίνεται αναγκαία η παρουσία γυναίκας υπεύθυνης της συνέντευξης καθώς και γυναίκας διερμηνέα. Είναι σημαντικό να παρέχονται σε όλα τα μέρη της συνέντευξης αναλυτικές και εκτεταμένες πληροφορίες που αφορούν στην κατάσταση των γυναικών στην χώρα καταγωγής της αιτούμενης άσυλο.
Μη συνοδευόμενοι ανήλικοι
Ειδικές διαδικαστικές εγγυήσεις για την εξέταση των αιτημάτων ασύλου που υποβάλλονται από τους μη συνοδευόμενους ανήλικους έχουν υιοθετηθεί από την Υπατη Αρμοστεία. Οι εν λόγω εγγυήσεις αποτυπώνονται στις Οδηγίες του Γραφείου για τα Παιδιά Πρόσφυγες. Επικεντρώνονται στην ανάγκη παρουσίας και συμμετοχής στην διαδικασία εμπειρογνωμόνων προκειμένου να συνδράμουν μεταξύ άλλων στον καθορισμό της πνευματικής ανάπτυξης και ωριμότητας του παιδιού. Σε ιδανικές περιπτώσεις ο εμπειρογνώμονας με ικανοποιητικές γνώσεις για την ψυχολογική, συναισθηματική και φυσική ανάπτυξη καθώς και για την συμπεριφορά των παιδιών πρέπει να κληθεί να υποβάλλει απαραίτητα την αξιολόγησή του λαμβάνοντας υπόψη ότι τα παιδιά εκδηλώνουν τους φόβους τους με τρόπο διαφορετικό από τους ενήλικες. Επιπλέον εφόσον το παιδί δεν είναι κατά νόμο ενήλικας πρέπει να αντιπροσωπεύεται από ενήλικα ο οποίος έχει το καθήκον να προάγει την απόφαση που πρωτίστως λαμβάνει υπόψη το συμφέρον του παιδιού. Ο υπεύθυνος της συνέντευξης οφείλει να στηριχθεί κατά κύριο λόγο στις γνώσεις του για τους αντικειμενικούς παράγοντες, λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της οικογένειας και τις επιθυμίες των γονέων, αν έχουν εκφρασθεί. Στις περιπτώσεις εξέτασης αιτημάτων ασύλου παιδιών προσφύγων επιβάλλεται η φιλελεύθερη εφαρμογή του ευεργετήματος της αμφιβολίας.
Πνευματικά Διαταραγμένοι
Απαιτείται, στο μέτρο του δυνατού ιατρική γνωμάτευση εμπειρογνώμονα αναφορικά με :
- την φύση και τον βαθμό της πνευματικής διατάραξης
- την ικανότητα του ενδιαφερόμενου προσώπου να παρουσιάσει την υπόθεσή του.
Η αναλυτική εξέταση της περίπτωσης εξαρτάται από τα αποτελέσματα της ιατρικής γνωμάτευσης. Γενικά δεν ισχύει απόλυτα η αρχή ότι ο αιτούμενος άσυλο φέρει το βάρος της απόδειξης. Ο υπεύθυνος της συνέντευξης θα βασισθεί σε άλλες πηγές πληροφόρησης και όχι τόσο στον αιτούμενο άσυλο και θα αποδώσει μεγαλύτερη έμφαση στα αντικειμενικά στοιχεία της κατάστασής του.
Πρέπει όμως να υπογραμμισθεί ότι πολλοί αν όχι σχεδόν όλοι οι αιτούμενοι την αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα βρίσκονται σε κατάστασση ψυχολογικής πίεσης. Κατά συνέπεια απαιτείται σε όλες τις περιπτώσεις οι υπεύθυνοι της συνέντευξης και οι αρμόδιοι να αποφασίζουν επί αιτημάτων ασύλου να ευαισθητοποιούνται στην ιεράρχιση των προαναφερομένων προβλημάτων.
Η Συμμετοχή της Υπατης Αρμοστείας στον Καθορισμό του Καθεστώτος των Προσφύγων
Η συμμετοχή της Υπατης Αρμοστείας στις διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα είναι θεμελιώδους σημασίας αφού η Υπατη Αρμοτεία επιβλέπει την εφαρμογή της Σύμβασης του 1951 και του Πρωτοκόλλου του 1967 συντονίζοντας τόσο τις διαδικασίες όσο και τα κριτήρια που εφαρμόζονται. Υλοποιείται με διάφορους τρόπους :
- αποτελεί την μοναδική Αρχή που είναι αρμόδια να αποφασίζει επί των αιτημάτων ασύλου,
- συμμετέχει στο στάδιο της εξέτασης του αιτήματος ασύλου σε πρώτο βαθμό με δικαίωμα ψήφου ή ως παρατηρητής,
- συμμετέχει στο στάδιο της προσφυγής με δικαίωμα ψήφου ή ως παρατηρητής,
- αναθεωρεί, εκτός διαδικασίας, τις απορριπτικές αποφάσεις επί αιτημάτων ασύλου προσώπων σε βάρος των οποίων έχει διαταχθεί απέλαση.
Κάθε μορφή συμμετοχής της Υπατης Αρμοστείας στις διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα παρουσιάζει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Η καταλληλότερη μορφή συμμετοχής κρίνεται με βάση τις συνθήκες που επικρατούν στην χώρα ασύλου. Από την εμπειρία προκύπτει όμως ότι η συμμετοχή της Υπατης Αρμοστείας στις διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα είναι σημαντικότατη στο στάδιο της προσφυγής ή, εφόσον κρίνεται αναγκαίο, στην εξέταση του αιτήματος ασύλου σε πρώτο βαθμό ( όταν κατ’ αρχήν υποβάλλεται το αίτημα ασύλου). Σε άλλες περιπτώσεις η Υπατη Αρμοστεία έχει το ρόλο του παρατηρητή με δικαίωμα πλήρους πρόσβασης σε όλους τους φακέλλους των αιτημάτων ασύλου. Ο παρατηρητής που αντιπροσωπεύει την Υπατη Αρμοστεία πρέπει να συμμετέχει σε συνεδρίες και να εκφράζει απόψεις για τις ατομικές περιπτώσεις.
top
Καθορισμός από την Υπατη Αρμοστεία
Εκτός από την συμμετοχή στις εθνικές διαδικασίες μια ουσιαστική άποψη του έργου της Υπατης Αρμοστείας είναι η εξέταση των αιτημάτων ασύλου. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται αφορούν άμεσα όχι μόνον την αίτηση αλλά και την μορφή βοήθειας που παρέχεται από την Υπατη Αρμοστεία. Οι αποφάσεις αυτές μπορεί να αφορούν μέτρα για την συνένωση οικογενειών, τον εθελοντικό επαναπατρισμό, την μετεγκατάσταση ή άλλη υλική βοήθεια διαφόρων μορφών. Οπως ακριβώς συμβαίνει με τις εθνικές διαδικασίες οι διαδικασίες που εφαρμόζονται από την Υπατη Αρμοστεία ποικίλλουν. Οσα προαναφέρθηκαν ισχύουν και για τις διαδικασίες της Υπατης Αρμοστείας ώστε να διασφαλισθεί η δίκαιη και κατάλληλη εξέταση των αιτημάτων. Κατά συνέπεια ειδικευμένο προσωπικό πρέπει να εξετάζει τα αιτήματα ασύλου στα πλαίσια της σχετικής διαδικασίας : οι αποφάσεις λαμβάνονται βάσει προσωπικής συνέντευξης (μετά την συμπλήρωση Ερωτηματολογίου Καθορισμού του Καθεστώτος του Πρόσφυγα) βλ. Παράρτημα 1 του παρόντος Εγχειριδίου.>, στην οποία συμμετέχει διερμηνέας, ενημερώνονται οι ενδιαφερόμενοι για την αναγνώριση της προσφυγικής ιδιότητας και εκδίδονται τα κατάλληλα πιστοποιητικά της ιδιότητάς τους έγγραφα, γνωστοποιούνται στους αιτούμενους άσυλο των οποίων τα αιτήματα απορρίφθηκαν οι λόγοι της απόρριψης και παρέχονται συμβουλές για τον τρόπο άσκησης προσφυγής κατά των απορριπτικών αποφάσεων, η δε προσφυγή εξετάζεται από διαφορετικό μέλος του προσωπικού ή από Επιτροπή των μελών του προσωπικού.
Τεχνικές για τη διεξαγωγή συνεντεύξεων με τους αιτούμενους άσυλο
Αποτελεί υποχρέωση του αιτούμενου άσυλο να εκθέσει τα πραγματικά περιστατικά αληθώς και σαφώς. Ο υπεύθυνος της συνέντευξης οφείλει να λαμβάνει τις περισσότερες δυνατόν πληροφορίες και να τις χρησιμοποιεί στην προκαταρκτική αξιολόγηση της αξιοπιστίας.
Από την εμπειρία της Υπατης Αρμοστείας προκύπτει ότι μερικές τεχνικές διεξαγωγής συνεντεύξεων βοηθούν τον υπεύθυνο της συνέντευξης σε αυτό το έργο του. Συμβάλλουν στην ταχεία έκδοση της σχετικής απόφασης ή στην συλλογή πληροφοριών για τις περίπλοκες ή αμφισβητούμενες από την έδρα του Οργανισμού στην Γενεύη.
1. Κλίμα εμπιστοσύνης
Η δημιουργία κλίματος είναι αναγκαία ώστε ο αιτούμενος άσυλο να νοιώσει ελεύθερος να εξιστορήσει την προσωπική του ιστορία με ειλικρίνεια. Πρέπει να ενημερωθεί ο αιτούμενος άσυλο ότι όλες οι δηλώσεις του και οι ισχυρισμοί του είναι αυστηρά εμπιστευτικού χαρακτήρα. Πριν την έναρξη της συνέντευξης ο αιτούμενος άσυλο πρέπει να γνωρίζει πόσο σημαντικό είναι να λεχθεί η αλήθεια, να αποφευχθούν οι υπερβολές ή οι κατασκευασμένες πληροφορίες που αποσκοπούν στην ωραιοποίηση της υπόθεσής του. Πρέπει να εξηγηθεί ότι οι αμφιβολίες σχετικά με την αξιοπιστία μπορεί να προκύψουν αν αποκαλυφθεί ότι τμήματα της προσωπικής του ιστορίας είναι αναληθή. Πρέπει να τονισθεί ότι αυτές οι αμφιβολίες δεν θα δημιουργηθούν όταν προβάλλει με τρόπο αναλυτικό και ειλικρινή τους ισχυρισμούς του.
2. Εγγραφοι ισχυρισμοί
Ο αιτούμενος άσυλο πρέπει να ενθαρρύνεται να προβάλλει αναλυτικά τους ισχυρισμούς του για τις δραστηριότητές του, με χρονολογική σειρά. Οι ισχυρσιμοί αυτοί πρέπει να υποβάλλονται εγγράφως από τον αιτούμενο άσυλο ή από τον υπεύθυνο της συνέντευξης στην περίπτωση των αναλφάβητων αιτουμένων άσυλο. Είναι δυνατόν να περιλαμβάνονται πολυσέλιδη αναφορά που προσαρτάται στο ερωτηματολόγιο. Αυτή η ατομική πληροφόρηση θα συμπληρώσει την συνοπτική αναφορά στους λόγους αναχώρησης από την πατρίδα και της άρνησης επιστροφής στην χώρα καταγωγής που προκύπτουν από το ερωτηματολόγιο.
3. Ο υπεύθυνος της συνέντευξης υποχρεούται να βεβαιώνεται ότι η έκθεση της συνέντευξης περιλαμβάνει όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες, αφού αυτή αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο στην διαδικασία απόφασης της Υπατης Αρμοστείας. Ο αιτούμενος άσυλο πρέπει να ερωτηθεί γιατί δεν επιθυμεί να επιστρέψει στην χώρα καταγωγής του και για ποιούς λόγους οι προηγούμενες δραστηριότητές του συμβάλλουν σε αυτόν τον φόβο. Δεν είναι αρκετό λόγου χάρη να αναφερθεί ότι ο κος. Χ φοβάται να επιστρέψει στην χώρα καταγωγής του επειδή είχε αναμειχθεί στις δραστηριότητες συγκεκριμένου πολιτικού κόμματος. Πρέπει να αναφερθεί λεπτομερειακά και συγκεκριμένα στις δραστηριότητές του, να περιγράψει με αρκίβεια τα καθήκοντά του, να αναφέρει ονόματα άλλων μελών του κόμματος, πόσο συχνά πραγματοποιούσαν συναντήσεις, την ακριβή διεύθυνση του τόπου συνάντησης κλπ. Είναι σημαντικό επίσης να προσδιορισθεί πως ο κος Χ. ταξίδεψε από την χώρα καταγωγής του στην χώρα όπου ζητά άσυλο ( αν αναχώρησε νόμιμα, πως εκδόθηκε το διαβατήριο, αν προβλέπεται έκδοση άδειας εξόδου από την χώρα, και αν αναχώρησε παράνομα με ποιόν τρόπο),
Οι αιτούμενοι άσυλο πρέπει να ενθαρρύνονται να παρέχουν όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες αναφορικά με τα πραγματικά γεγονότα όπου βασίζουν τους ισχυρισμούς τους. Η γνώση του πότε, πού, πώς, ποιός και γιατί βοηθά στην διάκριση μεταξύ της αξιόπιστης και της πλαστής ιστορίας. Πρέπει να εφαρμοσθεί σύστημα χρονικού πλαισίου, συσχετίζοντας ημερομηνίες με τόπους : αν προκύψει αντίφαση πρέπει να ζητηθεί η διευκρίνισή της από τον αιτούμενο άσυλο.
Η έκθεση της συνέντευξης πρέπει να περιλαμβάνει :
- αναφορά των πραγματικών περιστατικών που ισχυρίστηκε ο αιτούμενος άσυλο κατά χρονολογική σειρά και με τρόπο κατανοητό,
- ειδική αξιολόγηση της αξιοπιστίας του από τον υπεύθυνο της συνέντευξης, που λαμβάνει υπόψη του :
- την συμπεριφορά και την στάση του αιτούμενου άσυλο (ειλικρίνεια, αυθορμητισμός, δισταγμός ή σιωπή),
- τον πραγματικό χαρακτήρα των ισχυρισμών του αιτούμενου άσυλο. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι πολιτισμικές όψεις της συμπεριφοράς και της στάσης του αιτούμενου άσυλο αναλύονται σε ειδικό εγχειρίδιο κατάρτισης που αναφέρεται μόνον στις τεχνικές διεξαγωγής συνεντεύξεων.
Δεν πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία σε προφανείς μικρής σημασίας αντιφάσεις που μπορεί να οφείλονται :
- σε πολιτισμικές και/ή γλωσσικές διαφορές μεταξύ του υπεύθυνου της συνέντευξης και του αιτούμενου άσυλο,
- στην επιθυμία του αιτούμενου άσυλο να ικανοποιήσει τον υπεύθυνο της συνέντευξης,
- στην παράλειψη του αιτούμενου άσυλο να αναφερθεί σε μερικά γεγονότα φοβούμενος τις Αρχές ή τα αντίποινα σε βάρος της οικογένειάς του ή των φίλων του που παραμένουν στην χώρα καταγωγής του.
top
Βασικά Κείμενα Αναφοράς
Εγχειρίδιο για τις Διαδικασίες και τα Κριτήρια Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων,Υπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, Αθήνα 1993.
Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων και Πρωτόκολλο του 1961 (που κυρώθηκαν αντίστοιχα με το ν.δ. 3989/1959 ΦΕΚ Α! 201 και Α.Ν. 389/1968 ΦΕΚ Α! 125).
Πορίσματα της Εκτελεστικής Επιτροπής Νο. 8, 28 και 30.
Σύσταση R (81) 16 της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Εναρμόνιση των Εθνικών Διαδικασιών που αφορούν στο Ασυλο Ερωτηματολόγιο Καθορισμού του Καθεστώτος του Πρόσφυγα της Υπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες
top
Μελέτη ΣΤ
Η κα Χ. αιτούσα άσυλο από την Ρουριτάνια επικοινώνησε με το Γραφείο της Υπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες στην Refugania. Ζήτησε να μιλήσει με τον Αντιπρόσωπο του Γραφείου εκφράζοντας τον φόβο ότι οι αρχές θα την συνελάμβαναν και θα την απομάκρυναν στην χώρα καταγωγής της.
Εν απουσία του Αντιπροσώπου διεξήχθη συνέντευξη της κας. Χ. από τον υπεύθυνο προστασίας του Γραφείου που είχε αρχίσει να εργάζεται με την Υπατη Αρμοστεία πριν από έξη μήνες. Του ήταν δύσκολο να την κατανοήσει αλλά μετά από μιά ώρα τελείωσε την συνέντευξη. Επειδή δεν ήταν εξοικειωμένος με την κατάσταση στην Ρουριτάνια απέστειλε τέλεξ στην έδρα της Υπατης Αρμοστείας στην Γενεύη παρέχοντας όλα τα βασικά στοιχεία που αφορούσαν την κα. Χ. και αναφέροντας περιληπτικά τους λόγους που την ανάγκασαν να εγκαταλείψει την χώρα καταγωγής της. Η διατύπωση του τέλεξ είχε ως εξής : " Η κα. Χ. ανήκε στο αντικαθεστωτικό Κόμμα ΜΜΜ. Δεν ήταν ηγέτης του κόμματος, αλλά διένειμε φυλλάδια. Ενας φίλος της γνωστοποίησε ότι οι αρχές ανακάλυψαν τις δραστηριότητές της και έτσι εγκατέλειψε την χώρα καταγωγής της".
Η περίπτωση εξετάστηκε από τον αρμόδιο αξιωματούχο των Γραφείων της έδρας της Υπατης Αρμοστείας που γνωμοδότησε στον υπεύθυνο προστασίας στην Ρουριτάνια που είχε υποβάλει το ερώτημα ότι η διανομή φυλλαδίων δεν αποτελεί δίωξη και ότι κατά συνέπεια η κα .Χ. δεν είναι πρόσφυγας. Αφού η κα. Χ ενημέρωθηκε για την έκβαση της συνέντευξης απευθύνθηκε στην έδρα της Υπατης Αρμοστείας στην Γενεύη ζητώντας την αναθεώρηση της υπόθεσής της, αλλά χωρίς να προσθέσει νέα στοιχεία. Η υπόθεση εξετάσθηκε στην έδρα της Υπατης Αρμοστείας από τον αξιωματούχο που είχε κατ’ αρχήν γνωμοδοτήσει σχετικά, που αποφάσισε ότι ελλείψει νέων στοιχείων παραμένει ισχυρή η πρώτη απόφαση. Η κα. Χ ενημερώθηκε αρμοδίως.
Ποιά είναι τα διαδικαστικά θέματα που θίγονται στην παρούσα περίπτωση;
Ποιά είναι η άποψή σας για καθένα από αυτά ;
top
Μελέτη Ζ
Το Βασίλειο της Ατλαντίδος προσχώρησε το 1973 στην Σύμβαση του 1951 και στο Πρωτόκολλο του 1973 για το Καθεστώς των Προσφύγων. Λίγο μετά ιδρύθηκε η Επιτροπή Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων και η Επιτροπή Αναθεώρησης. Η Υπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες συμμετείχε ως παρατηρητής με γνωμοδοτικό ρόλο σε όλες τις συνεδριάσεις της Επιτροπής Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων. Κατά των αρνητικών αποφάσεων της Επιτροπής προβλεπόταν η άσκηση προσφυγής ενώπιον της Επιτροπής Αναθεώρησης, που ήταν όργανο ανεξάρτητο. Η Επιτροπή αυτή εξέταζε περίπου 3.000 περιπτώσεις το χρόνο.
Τον περασμένο χρόνο ο αριθμός των αιτουμένων άσυλο ανήλθε στους 9.000. Η Κυβέρνηση εξετάζει σχέδιο νόμου που θα τροποποιήσει την διαδικασία στο Βασίλειο. Οι κυριότερες προτάσεις έχουν ως εξής :
- Ολα τα αιτήματα ασύλου πρέπει να υποβάλλονται στα σύνορα ή το αργότερο εντός 48 ωρών από την είσοδο στην χώρα. Τα αιτήματα που υποβάλλονται εκπρόθεσμα θα απορρίπτονται.
- Επίσης, τα αιτήματα θα απορρίπτονται ως απαράδεκτα εάν :
- ο αιτούμενος άσυλο βρισκόταν προηγουμένως σε χώρα που εφαρμόζει την αρχή της μη επαναπροώθησης και από όπου ο ενδιαφερόμενος δεν απομακρύνεται με προορισμό την χώρα καταγωγής του,
- είναι εμφανώς αβάσιμα ή καταχρηστικά.
- Οι αποφάσεις επί του παραδεκτού λαμβάνονται από την μεθοριακή αστυνομία. Τα πρόσωπα των οποίων τα αιτήματα ασύλου απορρίπτονται ως απαράδεκτα απελαύνονται αμέσως από την χώρα. Δεν προβλέπεται η άσκηση προσφυγής κατά της απορριπτικής απόφασης.
- Εφόσον το αίτημα κριθεί παραδεκτό θα διεξάγεται συνέντευξη με τον αιτούμενο άσυλο από αξιωματούχο της Μεταναστευτικής Υπηρεσίας, που θα αποστέλλει περίληψη της συνέντευξης με τα σχόλια του για την αξιοπιστία του αιτούμενου άσυλο στην Επιτροπή Καθορισμού του Καθεστώτος των Προσφύγων.
Η προαναφερόμενη Επιτροπή αποφασίζει βάσει της έκθεσης της συνέντευξης του αξιωματούχου της μεταναστευτικής υπηρεσίας. Η Επιτροπή Αναθεώρησης θα καταργηθεί και θα σταματήσει η εφαρμογή της διαδικασίας εξέτασης των προσφυγών που αφορούν στην ουσία του αιτήματος ασύλου. Προβλέπεται η άσκηση προσφυγής για νομικούς λόγους ενώπιον του Διοικητικού Δικαστηρίου.
Η Κυβέρνηση ζήτησε τα σχόλια της Υπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες σχετικά με το σχέδιο νόμου.
@YPOT = Ποιά τα σχόλιά σας για την ισχύουσα νομοθεσία ;
@YPOT = Μελετήστε τις προτεινόμενες αλλαγές και εκφράστε την άποψή σας για κάθε διάταξη.
top
Ανακεφαλαίωση
1. Πως εφαρμόζεται η αρχή του βάρους της απόδειξης κατά την εξέταση του αιτήσεων καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα ;
2. Τα Κράτη μέρη στην Σύμβαση του 1951 και στο Πρωτόκολλο του 1967 δεν έχουν υιοθετήσει ομοιόμορφες διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα. Εξηγήσατε τους λόγους.
3. Ποια είναι η ενημέρωση για τις διαδικασίες καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα που πρέπει να έχουν οι μεθοριακοί αξιωματούχοι ή οι μεταναστευτικές υπηρεσίες ;
4. Σε ποιές περιπτώσεις είναι δυνατόν να εξαναγκασθεί σε απομάκρυνση από την χώρα ασύλου ο αιτούμενος άσυλο ;
5. Είναι δυνατόν η αναθεώρηση ή η εξέταση της προσφυγής κατά απορριπτικής απόφασης για την αναγνώριση του καθεστώτος του πρόσφυγα να διενεργηθεί από την ίδια Αρχή που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση ;
6. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ της διαδικασίας καθορισμού του καθεστώτος του πρόσφυγα που εφαρμόζεται από την Υπατη Αρμοστεία των Η.Ε. για τους Πρόσφυγες και αυτής που εφαρμόζεται από τις εθνικές Αρχές ;
7. Ποιά είναι τα κύρια σημεία της τεχνικής διενέργειας υποδειγματικών συνεντεύξεων για τον καθορισμό του καθεστώτος του πρόσφυγα ;
8. Πώς πρέπει ο υπεύθυνος της συνέντευξης να αντιμετωπίσει την ειδική περίπτωση μη συνοδευόμενου ανήλικο ;
top
|
|
