Πρώτη φορά ήρθα στην Ελλάδα το 1985, με υποτροφία για σπουδές στο ΤΕΙ Πατρών. Τελείωσα τις σπουδές μου το Δεκέμβριο του 1990. Aπό τον Oκτώβριο είχε ήδη ξεσπάσει ο πόλεμος και παρ’ ότι η κατάσταση στη Ρουάντα, όπως μάθαινα, ήταν πολύ άσχημη, ήμουν υπότροφος του κράτους και έπρεπε να επιστρέψω και να δουλέψω. Έμεινα στην πατρίδα μου λιγότερο από ένα μήνα. Η ζωή ήταν πολύ άσχημη. Έσκαγαν βόμβες, ενώ από το ραδιόφωνο μεταδίδονταν συνεχώς ειδήσεις για δολοφονίες. Oι ταραχές είχαν πάρει τεράστιες διαστάσεις. Όποιον συνελάμβαναν μετά τις δέκα το βράδυ, που απαγορευόταν η κυκλοφορία, τον οδηγούσαν στη φυλακή. Προς το τέλος του μήνα έπρεπε να επιστρέψω, γιατί έληγε η άδεια παραμονής μου στην Ελλάδα. Με δυσκολία βρήκα ένα εισιτήριο. Γύρισα, λοιπόν, στην Ελλάδα τον Αύγουστο του 1993, για να συμμετάσχω σε ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα της ΓΣΕΕ και της ΠΑΣΕΓΕΣ. Πέρασαν μήνες ώσπου να εγκριθούν τα σχετικά έγγραφα. Την ίδια μέρα που λάβαμε απάντηση από τις Βρυξέλλες σχετικά με το πρόγραμμα, κατέρριψαν το αεροπλάνο του προέδρου της Ρουάντα. Η επικοινωνία με τη χώρα διακόπηκε. Επικοινώνησα με την πρεσβεία και με ενημέρωσαν ότι είχαν χαθεί τα πάντα. Με συμβούλευσαν να ειδοποιήσω όσους ήξερα και να ζητήσουμε άσυλο.

Oι δικοί σου έμειναν στη Ρουάντα;

Όταν, το 1994, κατέρριψαν το αεροπλάνο του προέδρου δολοφονώντας τον, πολλοί από τους δικούς μου, που έμεναν κοντά στο αεροδρόμιο, σκοτώθηκαν. Τον ξάδερφό μου με τη γυναίκα, τα τέσσερα παιδιά και τον κουνιάδο του τους σκότωσαν μέσα στο σπίτι τους. Μέσα σε δύο βδομάδες έχασα και τους γονείς μου. Το πώς δεν το γνωρίζω. Δεν μπορούσες να ξέρεις πώς σκοτώθηκε ο καθένας. Κάποιοι σκοτώνονταν μεταξύ τους, άλλοι χάθηκαν μέσα στη νύχτα ή πέθαναν στη ζούγκλα όπου κατέφυγαν για να σωθούν. Κάποια από τα έντεκα αδέρφια μου δεν γνωρίζουμε καν πού βρίσκονται.

Τη δεύτερη φορά που ήρθες στην Ελλάδα, έβλεπες τη χώρα διαφορετικά;

Πριν ήμουν φοιτήτρια και ήξερα ότι θα γυρίσω πίσω. Δεν είχα ενδιαφερθεί να μάθω καλά τη γλώσσα, μου αρκούσε να περνάω τα μαθήματα. Όταν κατάλαβα ότι δεν είμαι πια η Ζανέτ η φοιτήτρια, αλλά η Ζανέτ η πρόσφυγας, άλλαξα και τρόπο σκέψης. Ξεκίνησα να μαθαίνω τα ελληνικά από την αρχή. Μετά έψαξα για δουλειά στον τομέα που είχα σπουδάσει.

Πώς ήταν η σχέση σου με τους Έλληνες;

Όσο ήμουν εδώ ως φοιτήτρια δεν είχα κανένα πρόβλημα. Είχα φίλους που με καλούσαν στα σπίτια τους, κοιμόμουν εκεί, γνώριζα τις οικογένειές τους. Όταν έγινα πρόσφυγας, δεν ήθελαν πια να κάνουμε παρέα. Ακόμα και οι πιο κοντινοί απομακρύνθηκαν.

Η καθημερινή επαφή με τον κόσμο πώς είναι;

Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνω ότι οι Έλληνες έχουν πρόβλημα με τους ξένους, κάτι που παλιότερα αγνοούσα. Για παράδειγμα, στα ενοικιαστήρια των σπιτιών γράφουν ότι δεν δέχονται αλλοδαπούς. Όταν τους λες ότι είσαι από την Αφρική, αντιδρούν υπερβολικά. Παλιότερα δεν είχα τέτοια προβλήματα. Γι’ αυτό έλεγα ότι μπορώ να ταξιδέψω παντού στην Ευρώπη την ημέρα, αλλά τη νύχτα θέλω να γυρίσω και να κοιμηθώ στην Ελλάδα.

Σκέφτηκες ποτέ να φύγεις από την Ελλάδα και να πας σε άλλη χώρα;

Κάποιες φορές, ναι. Σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ελλάδα τα πράγματα είναι δύσκολα για τους πρόσφυγες.

Ελπίζεις ότι θα επιστρέψεις στην πατρίδα σου;

Αν σήμερα μας πουν ότι όλα είναι εντάξει και μπορείτε να επιστρέψετε, θα είμαι η πρώτη που θα το κάνει. Η Ρουάντα είναι ίσως η καλύτερη χώρα της Αφρικής. Καταστράφηκε, αλλά μπορεί να ξαναχτιστεί. Το κακό είναι ότι η καταστροφή συνεχίζεται. Η μία φυλή θέλει να εξοντώσει την άλλη και υπάρχει μεγάλο μίσος, που περνάει από γενιά σε γενιά. Και, δυστυχώς, κανείς δεν ασχολείται πια με το τι συμβαίνει εκεί.