United Nations High Commissioner for Refugees
  • Μέγεθος Κειμένου  Normal size text Increase text size by 10% Increase text size by 20% Increase text size by 30%
  • Εκτύπωση Εκτύπωση
  • Στείλτε το με e-mail Στείλτε το με e-mail
E-mail παραλήπτη *
Το Όνομα σας *
Το e-mail σας *
Μήνυμα
Τα απαιτούμενα πεδία σημειώνονται με *. Οι πληροφορίες που εισάγονται δεν θα χρησιμοποιηθούν για την αποστολή διαφημιστικών η άλλων e-mail, χωρίς προηγούμενη έγκρισή σας, ούτε θα δοθούν σε τρίτους.

Η ΥΠΑΤΗ ΑΡΜΟΣΤΕΙΑ ΞΕΚΙΝΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ

25 August 2011

© UNHCR/G.Constantine
Σε αναζήτηση ταυτότητας: 75χρονος Μπιχάρι κάθεται μόνος στο δωμάτιό του σε έναν καταυλισμό στο Μπαγκλαντές

ΑΘΗΝΑ, 25 Αυγούστου 2011 – Υπάρχουν σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο οι οποίοι δεν αναγνωρίζονται ως πολίτες κάποιας χώρας. Στα χαρτιά δεν φαίνονται να υπάρχουν πουθενά. Είναι άνθρωποι χωρίς υπηκοότητα. Είναι ανιθαγενείς.

Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Υ.Α.) είναι ο Oργανισμός των Ηνωμένων Εθνών που έχει αναλάβει το ρόλο να καταπολεμήσει την ανιθαγένεια. Σήμερα, 25 Αυγούστου, ξεκινάμε εκστρατεία ενημέρωσης για αυτό το δυσνόητο συχνά ζήτημα με στόχο να μειωθεί ο αριθμός των ανιθαγενών παγκοσμίως. Η εκστρατεία αυτή εγκαινιάζεται λίγες μέρες πριν από την 50η επέτειο της Σύμβασης του 1961 για τη Μείωση της Ανιθαγένειας, στις 30 Αυγούστου 2011.

Η ανιθαγένεια έχει ποικίλα αίτια, πολλά από αυτά περιχαρακωμένα σε νομικά ζητήματα. Ωστόσο, οι επιπτώσεις στους ανθρώπους μπορεί να είναι δραματικές. Καθώς οι ανιθαγενείς δεν είναι τυπικά πολίτες καμίας χώρας, συχνά στερούνται βασικά τους δικαιώματα και πρόσβαση σε εργασία, στέγη, εκπαίδευση και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Μπορεί να μην είναι σε θέση να αποκτήσουν ιδιοκτησία, να ανοίξουν τραπεζικό λογαριασμό, να παντρευτούν νόμιμα ή να δηλώσουν στο ληξιαρχείο τη γέννηση του παιδιού τους. Ορισμένοι αντιμετωπίζουν μεγάλες περιόδους κράτησης, επειδή δεν μπορούν να αποδείξουν ποιοι είναι ή από πού έρχονται.  

«Οι άνθρωποι αυτοί χρειάζονται απεγνωσμένα βοήθεια, διότι ζουν σε ένα εφιαλτικό νομικό κενό», δήλωσε ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Αντόνιο Γκουτέρες. «Το γεγονός αυτό τους καθιστά από τους πλέον περιθωριοποιημένους ανθρώπους στη γη. Πέραν της δυστυχίας που προκαλείται στα ίδια τα άτομα, η περιθωριοποίηση ολόκληρων ομάδων ανθρώπων δια μέσω γενεών δημιουργεί μεγάλη πίεση στις κοινωνίες όπου ζουν και γίνεται ενίοτε πηγή συγκρούσεων».

Η Υ.Α. υπολογίζει τον αριθμό των ανιθαγενών στα 12 εκατομμύρια παγκοσμίως, ενώ ο ακριβής προσδιορισμός του αριθμού τους είναι εξαιρετικά δύσκολος. Τα ανεπαρκή στοιχεία σε συνδυασμό με τους διαφορετικούς ορισμούς της ανιθαγένειας σημαίνουν αδυναμία αποτύπωσης των πραγματικών διαστάσεων του προβλήματος. Προκειμένου να ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο, η Υ.Α. πραγματοποιεί εκστρατεία ενημέρωσης γύρω από τον διεθνή νομικό ορισμό της ανιθαγένειας, ενώ παράλληλα βελτιώνει τις μεθόδους που χρησιμοποιεί για τη συλλογή δεδομένων όσον αφορά τους ανιθαγενείς πληθυσμούς.

Παρότι το πλήρες εύρος της ανιθαγένειας στον κόσμο μόλις που αρχίζει να γίνεται γνωστό, η Υ.Α. έχει ήδη διαπιστώσει πως το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στη νοτιοανατολική Ασία, την κεντρική Ασία, την ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, θύλακες ανιθαγενών υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι ένα πρόβλημα που δεν γνωρίζει σύνορα ή κοινωνική θέση.

Νέα Κράτη

Ο ανασχεδιασμός των συνόρων εμπεριέχει τον κίνδυνο αποκλεισμού κάποιων ανθρώπων από την ιθαγένεια αν το ζήτημα αυτό δεν απασχολήσει τους αρμόδιους από τα πρώτα κιόλας βήματα της διαδικασίας διάσπασης. Τον Ιούλιο, ο κόσμος καλωσόρισε τη γέννηση του νότιου Σουδάν. Εκκρεμεί να δούμε πώς θα εφαρμοστούν οι νέοι νόμοι περί ιθαγένειας τόσο στο βόρειο όσο και το νότιο Σουδάν.

«Η διάσπαση κρατών, η δημιουργία νέων κρατών, η μεταβίβαση εδαφών και ο ανασχεδιασμός των συνόρων υπήρξαν σημαντικά αίτια ανιθαγένειας τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Εκτός των περιπτώσεων όπου συντάχθηκαν με προσοχή νέοι νόμοι, πολλοί άνθρωποι αφέθηκαν εκτός», λέει ο Μαρκ Μάνλι, επικεφαλής της μονάδας ανιθαγένειας της Υ.Α.

Τη δεκαετία του 1990, η διάσπαση της Σοβιετικής Ένωσης, της Γιουγκοσλαβίας και της Τσεχοσλοβακίας άφησαν χωρίς ιθαγένεια εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους σε ολόκληρη την ανατολική Ευρώπη και την κεντρική Ασία, με τις περιθωριοποιημένες εθνοτικές και κοινωνικές ομάδες να υφίστανται το μεγαλύτερο πλήγμα. Παρότι οι περισσότερες περιπτώσεις ανιθαγένειας έχουν επιλυθεί σε αυτές τις περιοχές, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι παραμένουν ή κινδυνεύουν να καταλήξουν ανιθαγενείς.

Γυναίκες και παιδιά σε κίνδυνο

Μία θλιβερή συνέπεια της ανιθαγένειας είναι πως μπορεί να διαιωνίζεται από μόνη της. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όταν οι γονείς είναι ανιθαγενείς, είναι και τα παιδιά ανιθαγενή από τη στιγμή που γεννιούνται. Ως αποτέλεσμα, η ανέχεια και η περιθωριοποίηση που προκαλεί η ανιθαγένεια πλήττουν ακόμα μία γενιά. Χωρίς υπηκοότητα, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τα παιδιά να μορφωθούν ή να έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Οι διακρίσεις σε βάρος των γυναικών περιπλέκουν το πρόβλημα: οι γυναίκες είναι από τις πιο ευάλωτες στην ανιθαγένεια πληθυσμιακές ομάδες. Έρευνα της Υ.Α. δείχνει πως τουλάχιστον 30 χώρες διατηρούν νόμους περί ιθαγένειας μεροληπτικούς εις βάρος των γυναικών. Σε ορισμένες χώρες, οι γυναίκες και τα παιδιά τους κινδυνεύουν ιδιαίτερα να καταλήξουν ανιθαγενείς αν παντρευτούν αλλοδαπούς. Πολλές χώρες δεν επιτρέπουν στις γυναίκες να μεταβιβάσουν την υπηκοότητά τους στα παιδιά τους.

Ευτυχώς, υπάρχει μια αυξανόμενη τάση να αποκαθιστούν τα κράτη την ανισότητα μεταξύ των φύλων στους νόμους περί ιθαγένειας. Κράτη τόσο διαφορετικά όσο η Αίγυπτος (το 2004), η Ινδονησία (το 2006), το Μπαγκλαντές (το 2009), η Κένυα (το 2010) και η Τυνησία (το 2010) έχουν τροποποιήσει τη νομοθεσία τους αναγνωρίζοντας στις γυναίκες ίσα δικαιώματα με τους άντρες όσον αφορά το δικαίωμα να διατηρούν την υπηκοότητά τους και να τη μεταβιβάζουν στα παιδιά τους. Η αλλαγή των μεροληπτικών εις βάρος του γυναικείου φύλου νόμων περί ιθαγένειας αποτελεί ξεχωριστό στόχο της Υ.Α. ενόψει της 50ής επετείου της Σύμβασης για την Ανιθαγένεια.

Εθνοτικές διακρίσεις

Ένα υποκείμενο μοτίβο στις περισσότερες καταστάσεις ανιθαγένειας είναι οι εθνοτικές και φυλετικές διακρίσεις που οδηγούν σε αποκλεισμό, με την πολιτική βούληση επίλυσης του προβλήματος συχνά απούσα. Στις ομάδες που αποκλείστηκαν της ιθαγένειας από τη στιγμή που τα κράτη συστάθηκαν ή απέκτησαν την ανεξαρτησία τους, συμπεριλαμβάνονται οι μουσουλμάνοι κάτοικοι («Ροχίνγκια») στο κρατίδιο του Ρακχίν στη βόρεια Μυανμάρ, κάποιες ορεινές φυλές στην Ταϊλάνδη, και οι «Μπιντούν» στα κράτη του Κόλπου. Παρότι οι περισσότεροι Ρομά έχουν την ιθαγένεια των χωρών όπου ζουν, χιλιάδες παραμένουν ανιθαγενείς σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Συχνά, οι ομάδες αυτές έχουν περιθωριοποιηθεί τόσο πολύ, που ακόμα και όταν αλλάζει η νομοθεσία ώστε να προσφέρει πρόσβαση σε μια ιθαγένεια, συναντούν τεράστια εμπόδια στην απόκτησή της.

Τους τελευταίους μήνες, η Κροατία, οι Φιλιππίνες, το Τουρκμενιστάν και ο Παναμάς έλαβαν την ιστορική απόφαση να υπογράψουν τη μία ή και τις δύο διεθνείς συμβάσεις περί ανιθαγένειας.

Λόγω των πολιτικών ευαισθησιών που περιβάλλουν την ανιθαγένεια, το ζήτημα παραμένει χαμηλής προτεραιότητας σε πολλές χώρες. Ο αριθμός των κρατών που έχουν υπογράψει τις δύο συμβάσεις περί ανιθαγένειας είναι ενδεικτικός της διεθνούς δέσμευσης: μέχρι σήμερα, 25 Αυγούστου, μόνο 66 κράτη είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση του 1954 για το Καθεστώς των Ανιθαγενών, που καθορίζει ποιος είναι ανιθαγενής και θέτει ελάχιστα πρότυπα μεταχείρισης. Μόλις 38 κράτη είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση του 1961 για τη Μείωση της Ανιθαγένειας, που παραθέτει αρχές και ένα νομικό πλαίσιο για την πρόληψη της ανιθαγένειας. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι ο συνολικός αριθμός των κρατών μελών του ΟΗΕ είναι 193.

«Έπειτα από 50 χρόνια, οι Συμβάσεις αυτές έχουν προσελκύσει μόνον έναν μικρό αριθμό κρατών», λέει ο Αντόνιο Γκουτέρες. «Είναι ντροπή να ζουν εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς ιθαγένεια – ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Το εύρος του προβλήματος και οι φριχτές επιπτώσεις του στους ανθρώπους περνούν σχεδόν απαρατήρητα. Πρέπει να το αλλάξουμε αυτό. Οι κυβερνήσεις πρέπει να αναλάβουν δράση προκειμένου να μειωθεί ο συνολικός αριθμός των ανιθαγενών.»

Παρότι έχουν σημειωθεί κάποιες επιτυχίες στη μάχη κατά της ανιθαγένειας, πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα. Η Υ.Α. στοχεύει να φέρει το ζήτημα στη δημόσια συζήτηση, ώστε να ενθαρρύνει περισσότερα κράτη να προσχωρήσουν στις δύο συμβάσεις περί ανιθαγένειας, να μεταρρυθμίσουν τη σχετική νομοθεσία τους και να λάβουν επιπλέον μέτρα προκειμένου να επιλύσουν το πρόβλημα της ανιθαγένειας.

« Επιστροφή

URL: www.unhcr.gr/nea/2011.html
copyright © 2001-2018 UNHCR - all rights reserved.